English


راهنماي اخلاق در انتشارات علمي دانشگاه

 

جهت دسترسي به راهنماي كشوري اخلاق در انتشار آثار پژوهشي علوم پزشكي كليك كنيد

 

باسمه تعالي 

 

دانشگاه علوم پزشكي تهران

معاونت پژوهشي

 

راهنماي(اخلاق در انتشارات علمي)دانشگاه

1.    پژوهش عبارتست از "آزمودن فرضياتي در مورد ارتباط احتمالي پديده هاي طبيعي كه به روشي نظام مند، كنترل شده، تجربي و دقيق انجام مي شود"1. يافته هاي تحقيقات پزشكي به دليل تاثير زياد بر زندگي مردم و سلامت جوامع از اهميت ويژه اي بسياري دارد. اين موضوع تنها شامل طراحي، اجرا و آناليز مطالعه نيست، بلكه ثبت و نشر آن را نيز در بر مي گيرد. اين منشور منعكس كنندة تعهد دانشگاه علوم پزشكي تهران در بالاترين سطح مديريتي به رعايت اخلاق در انتشار پژوهش است. در نگارش اين منشور از راهكارهاي COPE (كميته اخلاق در انتشار پژوهش)2، ICMJE (كميته بين المللي سردبيران مجلات پزشكي)3 و WAME (انجمن جهاني سردبيران علوم پزشكي)4 استفاده شده است.

2.    مطابق بيانيه هلسينكي و ديگر بيانيه هاي شناخته شده، تائيد اخلاقي جزء اصلي تمامي پژوهش­هايي است كه بر روي انسانها، پرونده­هاي پزشكي، بافت انساني بي­نام يا حيوانات زنده انجام مي گيرد . چنين تائيدي بايد توسط كميته هاي اخلاقي متناسب انجام گيرد. كميته اخلاق دانشگاه علوم پزشكي تهران  هسته اصلي اين فعاليت در دانشگاه علوم پزشكي تهران است. ساير كميته هاي اخلاق مراكز تحقيقاتي و دانشكده­ها نيز داراي اختيارات لازم مطابق قوانين هستند. تائيديه كميته اخلاقي ذيصلاح بايد در متن مقاله ذكر شود. جزئيات رضايت بيماران و ساير مسائل مرتبط نيز بايد به روشني در پروپوزال پژوهشي و بصورت خلاصه در نتايج مطالعه توضيح داده شود.

3.    تمامي مسئوليت هر مطلب منتشر شده، شامل صحت و اعتبار تمامي مطالب آن، از جمله مطالب مربوط به اخلاق در پژوهش بر عهده نويسنده (نويسندگان) است. به همين دليل تعيين دقيق و بي طرفانه تمام مولفين واجد شرايط، كه تنها بدليل همكاري فكري در نتايج پژوهش در ليست نويسندگان قرار گرفته اند، حياتي است. در اين باره راهكارها و استانداردهاي بين المللي از جمله در WAME و ICMJE موجود است. بطور كلي نويسندگان بايد به اندازه كافي در نگارش مقاله شركت داشته باشند تا بتوانند مسئوليت تمامي (يا حداقل بخشي) از محتويات مقاله را برعهده بگيرند. همچنين بايد آمادگي لازم براي توضيح در مورد نقش هر يك از نويسندگان در نگارش مقاله نهايي را داشته باشند. ترتيب نويسندگان با اينكه معمولاً بر اساس توافق مشخص مي شود، بيانگر نقش هر يك از نويسندگان در مقاله است. نويسنده مسئول كسي است كه مسئوليت تيم تحقيقاتي و صحت كل كار را مي پذيرد. توافق در مورد ترتيب اسامي بايد بر اساس سهم هر يك از نويسندگان در نگارش مقاله و نه بر اساس جايگاه افراد يا سوابق آنها صورت گيرد. از تعيين مولف افتخاري (ذكر نام فردي كه هيچ گونه نقشي در جنبه هاي علمي پژوهش نداشته) و حذف  مولف  حقيقي ( حذف اسامي افرادي كه نقش بسزايي در جنبه هاي علمي پژوهش داشته اند)، بايد خودداري شود. در صورت امكان توصيه مي شود طرحي براي تاليف مقالات هنگام شروع پروژه تحقيقاتي تهيه شود. در صورت دريافت گزارش قابل اثبات در زمينه تخلف در تاليف، دانشگاه اقدامات لازم را انجام خواهد داد.

4.    هرگونه ارتباط شخصي، تجاري، دانشگاهي و خصوصاً مالي كه مي توانند بالقوه بر روي اجرا و نشر نتايج يك تحقيق تاثير بگذارند، تعارض منافع محسوب مي شود. در چنين شرايطي نويسندگان بايد اين گونه روابط را در مقاله گزارش كنند.

5.    "مطالعات چاپ شده نياز به تكرار ندارند"5 به همين دليل، انتشار يا ارسال مجدد يا همزمان تمام يا بخشي از يك مقالة قبلاً چاپ شده يا ارسال شده به يك مجله، قابل قبول نيست. استثناهاي اين مورد شامل انتشار خلاصه اي از پژوهش براي سمينار يا كنگره يا چاپ و انتشار پژوهش به زبانهاي ديگر است. در چنين شرايطي استانداردهاي بين المللي تا حدي براي نويسندگان آزادي عمل فراهم مي كند، به شرط اينكه سوابق مربوطه از سوي نويسندگان كاملا توضيح داده شود.

6.    نويسندگان يك مقاله با انتشار آن ادعا مي كنند كه محتويات علمي و ادبي مقاله، منتج از فعاليت علمي خودشان است. استفاده از نظرات يا جملات ديگران تحت عنوان نتايج يك پژوهش اصيل بر خلاف اخلاق علمي است و تخلفي جدي محسوب مي شود كه سرقت ادبي يا Plagiarism نام دارد. جدا از ذكر كامل منابع مورد استفاده، متن مقاله نبايد اين شبهه را ايجاد كند كه تمام يا بخش هايي از آن از ساير نوشتارهاي چاپ شده و چاپ نشده كپي شده است. دانشگاه علوم پزشكي تهران در حد امكان جهت جلوگيري از هر نوع سرقت ادبي اقدامات لازم را معمول مي نمايد و در موارد پيش آمده با توجه به شدت آن، ميزان مطلب كپي شده و شرايطي كه اين عمل در آن صورت گرفته (از جمله تكرار در گذشته، تعمدي بودن و ...) پس از بررسي، موضوع را به مراجع صلاحيت دار ارجاع خواهد داد.

7.    جعل قسمتي يا تمام يافته هاي پژوهش (داده سازي)، دستكاري عمدي در داده ها يا آناليزها (گمراه كردن)، يا گزارش روش­هايي كه در واقع از سوي محققين بكار نرفته­اند، نمونه هايي از تقلب علمي هستند. در موارد احتمالي دانشگاه مدارك لازم را براي بررسي  و اتخاذ تصميم لازم در مورد افراد درگير اخذ خواهد كرد. اين مدارك شامل بانك اطلاعاتي داده­ها، مدارك بيماران، ريز بروندادهاي آناليزها و غيره خواهد بود.

8.    سردبيران مجلات بايد در مورد نقش بسزاي خود در ارتقا و اجراي قوانين اخلاقي هشيار باشند. جدا از كدهاي مصوب كميته هاي اخلاقي و راهكارهاي موجود، كميته اخلاق در پژوهش (COPE)2 الگوريتم­ها و فلوچارتهايي را براي سردبيران تهيه كرده است. حتي در صورتي كه راهكارهاي فوق جواب گوي اهداف سردبيري نباشد، تمامي مجلات وابسته به دانشگاه علوم پزشكي تهران، ملزم به تدوين سياستي روشن در مورد نحوه برخورد با تخلفات احتمالي هستند.

9.       همچنين، انتظار مي رود مجلات دانشگاه در هنگام دريافت مقاله، موارد ذيل را از نويسنده (نويسندگان) ‌خواستار شوند:

·         اعطاي حق چاپ مقاله به مجله مربوطه

·         اعلام تعارض منافع احتمالي

·     اعلام صريح مولفين مبني بر صحت و اصالت مقاله و اينكه مقاله از نوشتار ديگري كپي برداري نشده، در مجله ديگري چاپ نشده و يا براي چاپ ارسال نشده (و نخواهد شد).

 

10.  اين اقدامات علاوه بر آگاهي دادن به نويسندگان، مي تواند راه را براي اقدامات قانوني احتمالي باز نمايد. دانشگاه علوم پزشكي تهران از فعاليت هايي كه باعث جلوگيري از انتشار غير اخلاقي مي شود نظير رد مقالات، اخطار، تحريم افرادي كه تخلفات اثبات شده داشته اند، انتشار اصلاحيه يا تذكر به خوانندگان و گزارش موارد تخلف به مسئولان دانشگاه حمايت مي­كند. در اين راستا تساهل و دلسوزي نبايد باعث مخدوش شدن صحت علمي و اعتماد به مقالات پزشكي گردد. دانشگاه علوم پزشكي تهران هميشه آمادگي دارد كه با ساير مجلات نيز در اين زمينه همكاري كند و اقدامات لازم را در برخورد با چنين مواردي انجام خواهد داد.

11.  در صورتي كه پس از رسيدگي موضوع تخلف احراز شود، كميته اخلاق دانشگاه مراتب را به مراجع صلاحيت دار (مانند هيات مميزه) ارجاع خواهد نمود.

 

 

 

براي دريافت فرمت pdf نسخه فارسي و نسخه انگليسي اينجا كليك كنيد.

 

 

 

 

 

                                                   

اداره ی انتشارات و علم سنجی دانشگاه علوم پزشکی تهران